خانه سیاسی اصول و روابط بین الملل انواع رويكردها در روابط بين ‏المللی‏

انواع رويكردها در روابط بين ‏المللی‏

2 دقیقه خوانده شده
0
0
48

دانش روابط بین‏ الملل، شاخه‏ اى از علوم سیاسى است، که به مطالعه سیاست خارجى کشورها و روابط بین دولت‏ها در نظام بین‏ المللى مى‏ پردازد و همزمان نقش سازمان‏هاى دولتى، سازمان‏هاى غیر دولتى و شرکت‏هاى چندملیتى را مورد توجه قرار مى‏ دهد. روابط بین‏ الملل، شامل تمامى مناسبات کشورها در عرصه جهانى است؛ یعنى روابط سیاسى، اقتصادى، نظامى، بازرگانى و علمى. همچنین شامل سیاست خارجى کشور، مؤسسات و سازمان‏هاى بین‏ المللى، روابط احزاب و گروه‏ها و دسته‏ هاى ذى‏نفوذ و هم‏چنین سیاست‏هاى بین‏ المللى مى‏ گردد.

سه رويكرد مهم در مطالعه روابط بين ‏الملل وجود دارد. رويكرد سنت‏گرايى كه بر روش‏هاى كيفى تأكيد دارد، رويكرد رفتارگرايى كه بر روش‏هاى كمّى و رياضى اصرار مى‏ ورزد و رويكرد فرارفتارگرايى كه اين دو را تلفيق كرد.

سنت‏گرايى‏
سنت‏گرايى، روش رايج مطالعات سياسى و بين‏ المللى تا جنگ جهانى دوم بود. توصيه به سياستمداران با لحن حقوقى يا اخلاقى، تشريح وقايع مهم بين‏ المللى، توضيح‏ سازمان‏ها و مسائل بين‏ المللى و … ويژگى‏ هاى عمده مطالعات سياسى و بين‏ المللى در آن دوران بود.
دو رهيافت عمده در سنت‏گرايى وجود دارد: آرمان‏گرايى و واقع‏گرايى. آرمان‏گرايى معتقد است روابط بين‏ الملل را بايد بر اساس آرمان‏هايى مشخص شكل داد. آرمان‏گرايان معتقد بودند بايد به عدالت و برابرى در روابط بين ‏الملل رسيد و البته برخى آرمان‏گرايان كه پس از جنگ جهانى اول پيدا شدند بر اين باور بودند كه نظم حتى از عدالت مهم‏تر است و مى‏ خواستند تا از طريق جامعه ملل نظم را بر روابط بين‏ الملل حاكم سازند. واقع‏گرايى اعتقاد دارد جهان فاقد نظم مركزى است و بايد واقعيت‏هاى حاكم بر آن را درك كرد. به سخن ساده تر واقع‏گرايان بر اين باورند كه قانون جنگل بر روابط بين‏ الملل حاكم است و اين قانون را بايد همان‏طور كه هست مطالعه كرد و بر اساس آن تصميم گرفت.

 

رفتارگرايى‏
رفتارگرايان، سعى كردند تا به كمك روش‏هاى علمى، با بهره ‏بردارى از تحليل‏هاى آمارى و رياضى، دخالت قضاوت‏هاى شخصى در جريان تحقيق را كمتر سازند و با مطالعات ميدانى و پيمايشى، شناخت دقيق و قابل اتكايى از موضوع تحقيق را كسب كنند و در نهايت با رسيدن به نظريه، توان پيش‏بينى و كنترل حوادث را به دست آورند. رفتارگرايان، به كاربرد روش علمى بسيار اهميت مى‏ دادند و هدف علم را توليد نظريه مى‏ دانستند.
سنت‏گرايان، در دهه‏ هاى ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ از سوى برخى محققان دانشگاهى مورد انتقاد واقع شدند كه روش آنها علمى نيست. رفتارگرايان، بر اين باور بودند كه سنت‏گرايان [چه آرمانگرا و چه واقعگرا] در مطالعات خود متأثر از قضاوت‏هاى شخصى و ذهنى خود هستند، بيشتر به توصيف و تحسين وضع موجود مى‏ پردازند و به جاى نتيجه‏ گيرى‏هاى قابل‏ تعميم به موارد مشابه، بيشتر به بايدها و نبايدها مى‏ پردازند، از اين رو، حاصل كار چندان قابل اعتماد نيست.

 

فرا رفتارگرايى‏
فرا رفتارگرايى سعى دارد با تلفيق سنت‏گرايى و رفتارگرايى، روش جامعى براى مطالعه پديده‏ هاى بين‏ المللى ارايه دهد. از اين رو، در فرا رفتارگرايى، علاوه بر روش‏هاى آمارى، به اسناد و مدارك، توصيف و قضاوت، بررسى ‏هاى عقلى و تاريخى، براى شناخت وضع موجود و حساسيت تهديدات آينده نيز توجه مى‏ شود و تلاش به عمل مى‏ آيد تا تحليل جامعى از يك پديده ارائه شود.
فرا رفتارگرايان، به رفتارگرايان انتقاد مى‏ كنند كه رفتارهاى آدميان آنقدر متنوع و پيچيده هستند كه مانع از تحقيقات علمى مى‏ شوند، اما پاسخ رفتارگرايان اين است كه اين پيچيدگى تنها بر حجم و تعداد علت‏ها مى ‏افزايد و هر چند كار را دشوار مى ‏سازد، ولى ناممكن نمى‏ سازد.
انتقاد ديگر اين است كه كشفيات حاصل از رفتارگرايى، مواردى بديهى هستند نظير اين كه فقر و گرسنگى سبب نارضايتى، اعتراض و احياناً خشونت مى‏ شود. پاسخ رفتارگرايان اين است كه در عوض روش علمى پشتوانه كار است و مگر جز اين بوده است كه زمانى بشر گمان مى‏ كرد و حتى يقين داشت كه زمين ساكن است و خورشيد دور آن مى‏ چرخد؟ از اين رو، هر چه را بشر بديهى دانست لزوماً درست نيست.
به طور خلاصه، رويكرد سنت‏گرايى، به روش‏هاى كيفى تأكيد مى‏ كرد، رويكرد رفتارگرايى بر روش‏هاى كمّى و رياضى اصرار مى‏ ورزيد و رويكرد فرا رفتارگرايى، اين دو را تلفيق كرد.

 

ديدگاه اسلام‏
اسلام طرفدار نگرش جامعى است كه از فرا رفتارگرايى هم پيشرفته‏ تر است و بشر امروز هنوز كاملًا به آن نرسيده است و هر چند در فرا رفتارگرايى تا حدى بدان نزديك شده است، اما نمى ‏توان گفت كه اين همان نظر اسلام است؛ زيرا اسلام علاوه بر استفاده از روش‏هاى فوق روش‏هاى ديگرى را نيز مطرح مى‏ سازد كه مورد توجه واقع نشده است. به عنوان مثال، از روش تقواى الهى مى‏ توان نام برد. در اين روش، آدمى با افزايش تقواى خود به فراست و بصيرتى دست مى‏ يابد كه مى‏ تواند حوادث آينده را با دقتى شگرف كه از عهده علم امروز بشرى خارج است پيش‏بينى كند. قرآن مجيد مى‏ فرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَتَّقُوا اللّهَ يَجْعَل لَكُمْ فُرْقَاناً …. (انفال: ۲۹)
اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد! اگر تقواى الهى داشته باشيد [خدا] براى شما فرقان [قدرت تشخيص حق از باطل‏] قرار مى‏ دهد ….
همچنين امام على (ع) تقوا را داراى خواص فراوانى مى‏ داند؛ از جمله:
واعلموا أنه من يتق اللَّه يجعل له مخرجا من الفتن و نورا من الظلم.
بدانيد كسى كه تقواى الهى پيشه كند [خدا] برايش راه خروج از فتنه‏ها را قرار خواهد داد و نيز نورى كه در تاريكى‏ها راهنمايش باشد.
امام على (ع) به تجربه نيز اهميت فراوان مى‏ دهد و معتقد است:
وَ فِى التَّجَارِبِ عَلْمٌ مُسْتَأنَفٌ.
در تجربه‏ ها، دانش جديد نهفته است.
امروزه، به علومى كه پس از عصر تجربه‏گرايى پيدا شدند علوم جديد گفته مى‏شود.
امرى كه در كلام امام على (ع) رهنمود آن صادر شده بود.
امام حسن بن على (ع) در بيان اهميت مشاهده چنين مى‏ فرمايد:
بين الحق و الباطل اربع اصابع فما رأيته بعينك فهو الحق و قد تسمع باذنك باطلا كثيرا.
بين حق و باطل چهار انگشت فاصله است. پس آنچه را با چشم خودت ديدى حق است در حالى كه قطعاً با گوشهايت باطل زياد شنيده‏ اى.
در كل، مى‏ توان چنين نتيجه گرفت كه در روش اسلامى مطالعات بين‏ المللى، علاوه بر استفاده از روش‏هاى عادى مثل مشاهده و تجربه، بايد از درون نيز تقواى الهى را افزود تا در فتنه‏ ها گمراه نشد. از نظر آرمان‏گرايى و واقع‏گرايى نيز بايد گفت ديدگاه اسلامى بينابين است. از يك سو، اسلام تلاش دارد تا آرمان‏هاى مهمى همچون عدالت و نظم را در عرصه جهانى گسترش دهد و از ديگر سو، تا زمانى كه چنين نشده است، سياست مبتنى بر واقعيت‏هاى موجود را در پيش مى ‏گيرد. به سخن ديگر، از يك سو تلاش مى‏ شود تا با استفاده از روش‏هاى مسالمت‏ آميز همچون نامه‏ نگارى، تبليغ و … دشمنان به اسلام هدايت شوند و از ديگر سو، با صدور اجازه جهاد در مواقع اضطرارى نشان داده است كه واقعيت‏هاى موجود در عرصه روابط بين‏ الملل را به خوبى مى‏ شناسد.

 

برگرفته از کتاب اسلام و روابط بين‏ المللى، نوشته لطف علی لطیفی پاکده/ص:۳۱

 

 

 

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
مطالب بیشتر از این نویسنده عبدالله
بارگذاری بیشتر در اصول و روابط بین الملل

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

دیدگاه اجتماعی قرآن برای جامعه آرمانی

استنباط و ترسیم جامعه آرمانی قرآن از آیات بسیاری امکان پذیر است. زیرا: اولا: قرآن، دارای…