خانه سیاسی اصول و روابط بین الملل انواع رويكردها در روابط بين ‏المللی‏

انواع رويكردها در روابط بين ‏المللی‏

2 دقیقه خوانده شده
0
0
108

دانش روابط بین‏ الملل، شاخه‏ اى از علوم سیاسى است، که به مطالعه سیاست خارجى کشورها و روابط بین دولت‏ها در نظام بین‏ المللى مى‏ پردازد و همزمان نقش سازمان‏هاى دولتى، سازمان‏هاى غیر دولتى و شرکت‏هاى چندملیتى را مورد توجه قرار مى‏ دهد. روابط بین‏ الملل، شامل تمامى مناسبات کشورها در عرصه جهانى است؛ یعنى روابط سیاسى، اقتصادى، نظامى، بازرگانى و علمى. همچنین شامل سیاست خارجى کشور، مؤسسات و سازمان‏هاى بین‏ المللى، روابط احزاب و گروه‏ها و دسته‏ هاى ذى‏نفوذ و هم‏چنین سیاست‏هاى بین‏ المللى مى‏ گردد.

سه رويكرد مهم در مطالعه روابط بين ‏الملل وجود دارد. رويكرد سنت‏گرايى كه بر روش‏هاى كيفى تأكيد دارد، رويكرد رفتارگرايى كه بر روش‏هاى كمّى و رياضى اصرار مى‏ ورزد و رويكرد فرارفتارگرايى كه اين دو را تلفيق كرد.

سنت‏گرايى‏
سنت‏گرايى، روش رايج مطالعات سياسى و بين‏ المللى تا جنگ جهانى دوم بود. توصيه به سياستمداران با لحن حقوقى يا اخلاقى، تشريح وقايع مهم بين‏ المللى، توضيح‏ سازمان‏ها و مسائل بين‏ المللى و … ويژگى‏ هاى عمده مطالعات سياسى و بين‏ المللى در آن دوران بود.
دو رهيافت عمده در سنت‏گرايى وجود دارد: آرمان‏گرايى و واقع‏گرايى. آرمان‏گرايى معتقد است روابط بين‏ الملل را بايد بر اساس آرمان‏هايى مشخص شكل داد. آرمان‏گرايان معتقد بودند بايد به عدالت و برابرى در روابط بين ‏الملل رسيد و البته برخى آرمان‏گرايان كه پس از جنگ جهانى اول پيدا شدند بر اين باور بودند كه نظم حتى از عدالت مهم‏تر است و مى‏ خواستند تا از طريق جامعه ملل نظم را بر روابط بين‏ الملل حاكم سازند. واقع‏گرايى اعتقاد دارد جهان فاقد نظم مركزى است و بايد واقعيت‏هاى حاكم بر آن را درك كرد. به سخن ساده تر واقع‏گرايان بر اين باورند كه قانون جنگل بر روابط بين‏ الملل حاكم است و اين قانون را بايد همان‏طور كه هست مطالعه كرد و بر اساس آن تصميم گرفت.

 

رفتارگرايى‏
رفتارگرايان، سعى كردند تا به كمك روش‏هاى علمى، با بهره ‏بردارى از تحليل‏هاى آمارى و رياضى، دخالت قضاوت‏هاى شخصى در جريان تحقيق را كمتر سازند و با مطالعات ميدانى و پيمايشى، شناخت دقيق و قابل اتكايى از موضوع تحقيق را كسب كنند و در نهايت با رسيدن به نظريه، توان پيش‏بينى و كنترل حوادث را به دست آورند. رفتارگرايان، به كاربرد روش علمى بسيار اهميت مى‏ دادند و هدف علم را توليد نظريه مى‏ دانستند.
سنت‏گرايان، در دهه‏ هاى ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ از سوى برخى محققان دانشگاهى مورد انتقاد واقع شدند كه روش آنها علمى نيست. رفتارگرايان، بر اين باور بودند كه سنت‏گرايان [چه آرمانگرا و چه واقعگرا] در مطالعات خود متأثر از قضاوت‏هاى شخصى و ذهنى خود هستند، بيشتر به توصيف و تحسين وضع موجود مى‏ پردازند و به جاى نتيجه‏ گيرى‏هاى قابل‏ تعميم به موارد مشابه، بيشتر به بايدها و نبايدها مى‏ پردازند، از اين رو، حاصل كار چندان قابل اعتماد نيست.

 

فرا رفتارگرايى‏
فرا رفتارگرايى سعى دارد با تلفيق سنت‏گرايى و رفتارگرايى، روش جامعى براى مطالعه پديده‏ هاى بين‏ المللى ارايه دهد. از اين رو، در فرا رفتارگرايى، علاوه بر روش‏هاى آمارى، به اسناد و مدارك، توصيف و قضاوت، بررسى ‏هاى عقلى و تاريخى، براى شناخت وضع موجود و حساسيت تهديدات آينده نيز توجه مى‏ شود و تلاش به عمل مى‏ آيد تا تحليل جامعى از يك پديده ارائه شود.
فرا رفتارگرايان، به رفتارگرايان انتقاد مى‏ كنند كه رفتارهاى آدميان آنقدر متنوع و پيچيده هستند كه مانع از تحقيقات علمى مى‏ شوند، اما پاسخ رفتارگرايان اين است كه اين پيچيدگى تنها بر حجم و تعداد علت‏ها مى ‏افزايد و هر چند كار را دشوار مى ‏سازد، ولى ناممكن نمى‏ سازد.
انتقاد ديگر اين است كه كشفيات حاصل از رفتارگرايى، مواردى بديهى هستند نظير اين كه فقر و گرسنگى سبب نارضايتى، اعتراض و احياناً خشونت مى‏ شود. پاسخ رفتارگرايان اين است كه در عوض روش علمى پشتوانه كار است و مگر جز اين بوده است كه زمانى بشر گمان مى‏ كرد و حتى يقين داشت كه زمين ساكن است و خورشيد دور آن مى‏ چرخد؟ از اين رو، هر چه را بشر بديهى دانست لزوماً درست نيست.
به طور خلاصه، رويكرد سنت‏گرايى، به روش‏هاى كيفى تأكيد مى‏ كرد، رويكرد رفتارگرايى بر روش‏هاى كمّى و رياضى اصرار مى‏ ورزيد و رويكرد فرا رفتارگرايى، اين دو را تلفيق كرد.

 

ديدگاه اسلام‏
اسلام طرفدار نگرش جامعى است كه از فرا رفتارگرايى هم پيشرفته‏ تر است و بشر امروز هنوز كاملًا به آن نرسيده است و هر چند در فرا رفتارگرايى تا حدى بدان نزديك شده است، اما نمى ‏توان گفت كه اين همان نظر اسلام است؛ زيرا اسلام علاوه بر استفاده از روش‏هاى فوق روش‏هاى ديگرى را نيز مطرح مى‏ سازد كه مورد توجه واقع نشده است. به عنوان مثال، از روش تقواى الهى مى‏ توان نام برد. در اين روش، آدمى با افزايش تقواى خود به فراست و بصيرتى دست مى‏ يابد كه مى‏ تواند حوادث آينده را با دقتى شگرف كه از عهده علم امروز بشرى خارج است پيش‏بينى كند. قرآن مجيد مى‏ فرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَتَّقُوا اللّهَ يَجْعَل لَكُمْ فُرْقَاناً …. (انفال: ۲۹)
اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد! اگر تقواى الهى داشته باشيد [خدا] براى شما فرقان [قدرت تشخيص حق از باطل‏] قرار مى‏ دهد ….
همچنين امام على (ع) تقوا را داراى خواص فراوانى مى‏ داند؛ از جمله:
واعلموا أنه من يتق اللَّه يجعل له مخرجا من الفتن و نورا من الظلم.
بدانيد كسى كه تقواى الهى پيشه كند [خدا] برايش راه خروج از فتنه‏ها را قرار خواهد داد و نيز نورى كه در تاريكى‏ها راهنمايش باشد.
امام على (ع) به تجربه نيز اهميت فراوان مى‏ دهد و معتقد است:
وَ فِى التَّجَارِبِ عَلْمٌ مُسْتَأنَفٌ.
در تجربه‏ ها، دانش جديد نهفته است.
امروزه، به علومى كه پس از عصر تجربه‏گرايى پيدا شدند علوم جديد گفته مى‏شود.
امرى كه در كلام امام على (ع) رهنمود آن صادر شده بود.
امام حسن بن على (ع) در بيان اهميت مشاهده چنين مى‏ فرمايد:
بين الحق و الباطل اربع اصابع فما رأيته بعينك فهو الحق و قد تسمع باذنك باطلا كثيرا.
بين حق و باطل چهار انگشت فاصله است. پس آنچه را با چشم خودت ديدى حق است در حالى كه قطعاً با گوشهايت باطل زياد شنيده‏ اى.
در كل، مى‏ توان چنين نتيجه گرفت كه در روش اسلامى مطالعات بين‏ المللى، علاوه بر استفاده از روش‏هاى عادى مثل مشاهده و تجربه، بايد از درون نيز تقواى الهى را افزود تا در فتنه‏ ها گمراه نشد. از نظر آرمان‏گرايى و واقع‏گرايى نيز بايد گفت ديدگاه اسلامى بينابين است. از يك سو، اسلام تلاش دارد تا آرمان‏هاى مهمى همچون عدالت و نظم را در عرصه جهانى گسترش دهد و از ديگر سو، تا زمانى كه چنين نشده است، سياست مبتنى بر واقعيت‏هاى موجود را در پيش مى ‏گيرد. به سخن ديگر، از يك سو تلاش مى‏ شود تا با استفاده از روش‏هاى مسالمت‏ آميز همچون نامه‏ نگارى، تبليغ و … دشمنان به اسلام هدايت شوند و از ديگر سو، با صدور اجازه جهاد در مواقع اضطرارى نشان داده است كه واقعيت‏هاى موجود در عرصه روابط بين‏ الملل را به خوبى مى‏ شناسد.

 

برگرفته از کتاب اسلام و روابط بين‏ المللى، نوشته لطف علی لطیفی پاکده/ص:۳۱

 

 

 

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
  • لیبرال ترین مسجد دنیا

    مسجد ابن رشد - گوته در یک خیابان تجاری شلوغ در منطقه مهاجرنشین موابیت در غرب برلین قرار دا…
  • دلايل بحران سازي دولت‌ها

    به طور کل دلايل بحران سازي دولت‌ها در مصاديق زير خلاصه مي شود ۱- مظلوم نمايي مثال: هولوكاس…
  • نقش رهبر انقلاب در انتخاب وزراء

    حساسیت اصلی رهبر انقلاب اسلامی در انتخاب مسئولان در همه دولت‌ها معطوف به این منطق بوده است…
مطالب بیشتر از این نویسنده عبدالله
بارگذاری بیشتر در اصول و روابط بین الملل

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

لیبرال ترین مسجد دنیا

مسجد ابن رشد - گوته در یک خیابان تجاری شلوغ در منطقه مهاجرنشین موابیت در غرب برلین قرار دا…