خانه سیاسی اصول و روابط بین الملل در عرصه روابط بين‏ الملل چه كسانى و تا چه اندازه ‏اى نقش‏ آفرين هستند؟

در عرصه روابط بين‏ الملل چه كسانى و تا چه اندازه ‏اى نقش‏ آفرين هستند؟

2 دقیقه خوانده شده
0
0
114

روابط بین‌الملل به مطالعه روابط میان کشورها، نقش کشورهای مستقل، سازمان‌های بین دولتی، سازمانهای غیردولتی بین‌المللی، سازمان‌های مردم نهاد و شرکت‌های چندملیتی، گفته می‌شود. روابط بین‌الملل یک رشته دانشگاهی است که چون سیاست خارجی یک دولت معین را تجزیه و تحلیل و تنظیم می‌کند، می‌تواند هنجاری و اثباتی باشد. روابط بین‌الملل به عنوان یک فعالیت سیاسی از زمان مورخ یونانی، توکودیدس، آغاز و در اوایل قرن بیستم، به یک رشته دانشگاهی مجزا در داخل علوم سیاسی، تبدیل شد.

سه بازيگر عمده در عرصه بین الملل وجود دارند: افراد، سازمان‏ها و دولت‏ها

 

افراد
در عرصه روابط بين‏ الملل تنها افراد هستند كه در شكل زمامداران، تصميم گيرندگان، دولتمردان، نمايندگان مردم، كارشناسان و … ظاهر مى‏ شوند و عاملان واقعى و زنده كنش‏ها و واكنش‏ها هستند. البته آنها براى اعمال مشروعيت سياسى خود متكى به اختيارات قانونى دولت‏ها هستند و هر چند كه خطوط كلى روابط را قوانين و آيين نامه ‏ها مشخص مى‏ سازند. در نهايت افراد هستند كه با دست و انديشه خود و رفتارى كه در عرصه بين‏ الملل دنبال مى‏ كنند در صدد حفظ منافع و مصالح، ارتقاى حيثيت، كسب قدرت و حفظ امنيت و استقلال كشور بر مى‏ آيند و درست به همين دليل است كه مشى سياسى و ويژگى‏ هاى شخصى يك وزير خارجه، سفير و يا هر دولتمرد ديگرى در چگونگى روابط ميان دولت‏ها اثرگذار و تعيين‏ كننده است.
به لحاظ نظرى، افراد به سه صورت مى‏ توانند در عرصه بين‏ الملل حضور يابند. نخست، با بهره گرفتن از ويژگى‏ هاى شخصى خود در قالب يك متفكر جهانى و يا كسى كه به هر دليل در عرصه بين ‏المللى براى حرف‏هاى او، دست‏كم بخشى از كشورها اهميت قائل مى‏ شوند. دوم در قالب گروه‏ها، شركت‏هاى بزرگ، سازمان‏هاى بين‏ المللى، و … سوم در قالب اثرگذارى روى تصميم ‏گيرى‏هاى يك دولت.

گروه‏ها
در جهان امروزى، نقش گروه‏ها، شركت‏هاى بزرگ، سازمان‏هاى بين‏ المللى و … در عرصه بين‏ الملل به صورت فزاينده‏اى رو به افزايش است، هر چند هنوز نقش اصلى را دولت‏ها ايفا مى‏ كنند. در اين‏ باره برخى موارد مهم عبارتند از:

۱٫ سازمان‏هاى غير دولتى:
اين سازمان‏ها از سوى افراد حقيقى يا حقوقى تأسيس مى‏ شوند و در زمينه‏ هاى متنوعى مانند محيط زيست، حقوق بشر، امداد رسانى به مناطق جنگى و محروم، تأمين نيازهاى اساسى مردم و … به فعاليت مى‏ پردازند. اين سازمان‏ها بيشتر داراى بودجه كلان و قدرت تأثيرگذارى بالا بر سياست دولتها مى‏ باشند. سازمان‏هاى غير دولتى از بازيگران بين‏ المللى به حساب مى‏ آيند كه به دليل افزايش ارتباطات بين‏ المللى و وجود روابط سياسى قوى بين آنها و سازمان‏هاى بين‏ المللى، به صورت روز افزونى بر اهميت نقش آنها در عرصه بين‏ المللى افزوده مى‏ شود. برخى بر اين باورند كه اين سازمان‏ ها بيشتر به جهان وطنى گرايش دارند و به تدريج قدرت دولت‏هاى مستقل در عرصه بين‏ الملل را كاهش مى‏ دهند و بر اهميت نقش نخبگان و سازمان‏هاى تخصصى در عرصه بين‏ المللى مى‏ افزايند.

 

۲٫ سازمان‏هاى بين‏ المللى:
امروزه سازمان‏هاى بين‏ المللى، نقش مهمى را در روابط بين ‏الملل ايفا مى‏ كنند و نمى ‏توان از اهميت آنها غافل شد. اين سازمان‏ها در حقيقت از جانب دولت‏ها و براى پيگيرى منافع آنها تأسيس شده ‏اند. از مهم‏ترين آنها مى‏ توان به موارد زير اشاره كرد:
– سازمان ملل متحد؛
– صندوق بين‏المللى پول؛
– اوپك؛
– ناتو.
خوب است بدانيم برخى از اين سازمان‏ها، به لحاظ سياسى تابع كشور يا گروه خاصى هستند، منافع آنها را دنبال مى‏ كنند و به عنوان اهرم فشار عليه كشورهاى ديگر به كار مى‏ روند.
به عنوان مثال، عملكرد سازمان‏هاى حقوق بشرى درباره ايران، با هدف تأمين منافع قدرت‏هاى بزرگ صورت مى‏ گيرد.

 

۳٫ جنبش ‏هاى سياسى:
امروزه جنبش‏هاى سياسى اعم از نهضت‏هاى آزادي بخش و ساير جنبش‏هاى سياسى مخالف دولت‏ها در روابط بين‏ الملل اثرگذارند. جنبش سياسى حزب ‏اللَّه لبنان از نمونه‏ هاى بارز اين امر است.

دولت‏ها
دولت مهم‏ترين بازيگر سياسى در عرصه روابط بين‏ الملل است كه خود متشكل از چهار عنصر الزامى مردم، سرزمين، حكومت و حاكميت است. نقش هر يك از اين عناصر در سياست بين‏ الملل به شرح زير است:

۱٫ مردم:
كم و كيف جمعيت به لحاظ حقوقى تأثيرى در شكل‏ گيرى دولت ندارد. به عنوان مثال، دولت‏ هايى چون برونئى با ۰۰۰، ۲۱۸ و چين با بیش از ۰۰۰، ۰۰۰، ۲۰۰، ۱ نفر جمعيت در دنيا وجود دارند. با اين حال، كم و كيف جمعيت، به‏ ويژه عوامل زير، نقش تعيين‏ كننده ‏اى در رسيدن به منافع ملى دارند؛ زيرا قدرت دولت را افزايش مى‏ دهند:
– تعداد جمعيت؛
– سطح سواد مردم؛
– تخصص؛
– مهارت؛
– آگاهى‏ هاى عمومى؛
– رفاه مادى؛
– همگونى ملت در مسايل فرهنگى، نژادى، زبان و آداب و رسوم.

۲٫ سرزمين:
از لحاظ حقوقى، وسعت سرزمين، نقشى در شكل‏ گيرى دولت ندارد. ممكن است سرزمين دولتى فقط ۲ كيلومتر مربع باشد (مانند موريس) و يا ۷/ ۱ ميليون كيلومتر مربع (مانند ايران). در عين حال، وجود برخى عوامل زير در سرزمين، قدرت دولت و در نتيجه نقش آن را در عرصه بين‏ المللى افزايش مى‏ دهد:
– وسعت؛
– شكل هندسى؛
– وضع طبيعى؛
– چگونگى مرزها؛
– امكانات اقتصادى؛
– موقعيت جغرافيايى.

۳٫ حكومت:
شكل حكومت و كاركرد آن تأثيرى بر ماهيت حقوقى دولت ندارد، اما به طور قطع، در تأمين خواسته‏ ها و منافع ملى مؤثر است.
۴٫ حاكميت:

دولت‏ها در عرصه داخلى خود حاكميت دارند و مى‏توانند به وضع و اجراى قوانين بپردازند، اما در عرصه بين ‏الملل چنين نيست؛ زيرا ده ها دولت ديگر وجود دارند كه هر يك بر اساس منافع خودشان عمل مى‏كنند. چنين است كه هر دولتى متناسب با قدرت خود، استراتژى خاصى را در عرصه سياست و روابط خارجى تعقيب مى‏ كند.

ديدگاه اسلام‏ در روابط بین الملل
از نظر اسلامى همه مردم، گروه‏ها و دولت‏ها در برابر سرنوشت اسلام و مسلمين و حتى سرنوشت جامعه بشرى مسئولند. عنصر اسلامى امر به معروف و نهى از منكر، عامل مهمى است كه نقش مهم تك‏ تك مردم، گروه‏ها و دولت‏ها را در عرصه بين‏ الملل را مورد تأكيد قرار مى‏ دهد.
در اين باره، كلام ‏اللَّه مجيد مى‏ فرمايد:
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَولِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمْ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ. (توبه: ۷۱)
و مردان و زنان مؤمن دوستدار همديگرند، كه امر به معروف و نهى از منكر مى‏ كنند و نماز برپا مى‏ دارند و زكات مى‏ پردازند و از خداوند و پيامبر او اطاعت مى‏ كنند، زودا كه خداوند بر آنان رحمت آورد، كه خداوند پيروزمند فرزانه است.
طبيعى است كه بخشى از اين وظيفه الهى امر به معروف و نهى از منكر به مسائل مرتبط با روابط بين‏ الملل بر مى ‏گردد. حال اگر بخواهيم بدانيم كه نقش كدام يك از نگاه اسلامى برجسته‏ تر است لازم است به روايت زير توجه كنيم. امام باقر (ع) فرموده‏ اند:
بُنِىَ الاسلامُ عَلى‏ خَمسٍ: عَلَى الصَّلاةِ وَالزَّكاةِ وَالصَّومِ وَالْحَجِّ وَالوِلايَةِ وَ لَم يُنادِ بِشَئٍ كَما نُودِىَ بِالوِلايَةِ.
اسلام بر پنج چيز استوار شده است: نماز، زكات، روزه، حج و ولايت و به هيچ چيزى، همانند ولايت سفارش نشده است.
امام باقر (ع) در پاسخ به پرسش يكى از دانشجويان خود كه دليل اين امر را جويا شده بود، فرمودند:
الوِلايَةُ أَفضَلُ، لِأَنَّها مِفتاحُهُنَّ وَالوالى‏ هُوَ الدَّليلُ عَلَيهِنَّ.
ولايت مهم‏تر است؛ زيرا كليد آنهاست و والى، راهنماى نحوه انجام دادن آنها (نماز، زكات، روزه و حج) مى‏ باشد.
بر اين اساس، بايد دانست كه در نگاه اسلامى نيز نقش دولت، همانند آنچه در صحنه عمل رخ مى‏ دهد برجسته‏ تر است. از سوى ديگر در نگاه اسلامى افراد و گروه‏هاى وابسته يا معتقد به حكومت اسلامى بايد با نظام اسلامى هماهنگ باشند و اين به معناى نقش مهم‏تر دولت اسلامى در مقايسه با افراد و سازمان‏ها است.

 

 

 

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
  • لیبرال ترین مسجد دنیا

    مسجد ابن رشد - گوته در یک خیابان تجاری شلوغ در منطقه مهاجرنشین موابیت در غرب برلین قرار دا…
  • دلايل بحران سازي دولت‌ها

    به طور کل دلايل بحران سازي دولت‌ها در مصاديق زير خلاصه مي شود ۱- مظلوم نمايي مثال: هولوكاس…
  • نقش رهبر انقلاب در انتخاب وزراء

    حساسیت اصلی رهبر انقلاب اسلامی در انتخاب مسئولان در همه دولت‌ها معطوف به این منطق بوده است…
مطالب بیشتر از این نویسنده عبدالله
بارگذاری بیشتر در اصول و روابط بین الملل

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

لیبرال ترین مسجد دنیا

مسجد ابن رشد - گوته در یک خیابان تجاری شلوغ در منطقه مهاجرنشین موابیت در غرب برلین قرار دا…